Fitzgerald Key: kleuren die taal zichtbaar maken
De Fitzgerald Key is een kleurensysteem dat elk soort woord een vaste kleur geeft. Wie is geel, doen is groen, dingen zijn oranje. Zo zie je in een oogopslag hoe een zin in elkaar zit. Talkie gebruikt deze kleuren in het soundboard en in de AI Tegelgenerator. In dit artikel lees je hoe het werkt en waarom het helpt.
Wat is de Fitzgerald Key?
De Fitzgerald Key is bedacht door Edith Fitzgerald, een dove lerares in de Verenigde Staten. Zij zocht begin vorige eeuw een manier om dove kinderen te leren hoe een zin is opgebouwd. Haar oplossing: geef elke woordsoort een eigen plek en een eigen kleur.
Later is het systeem overgenomen in de ondersteunde communicatie (OC). Op communicatieborden, in spraakcomputers en in apps zie je dezelfde kleuren terug. Logopedisten en leerkrachten in het speciaal onderwijs werken er dagelijks mee.
Het idee is simpel. Een zin bestaat uit bouwstenen: iemand die iets doet, met iets, ergens, op een moment. Als elke bouwsteen een vaste kleur heeft, herken je het patroon sneller. Je hoeft niet te lezen om te zien dat een tegel een persoon is of een actie.
De zeven kleuren
Dit zijn de kleuren zoals Talkie ze gebruikt. Ze komen overeen met wat de meeste logopedisten en OC-hulpmiddelen hanteren.
Wie: geel
Personen en voornaamwoorden. Ik, jij, mama, de dokter, de juf.
Doet wat: groen
Werkwoorden. Willen, eten, gaan, helpen, slapen, drinken.
Wat: oranje
Zelfstandige naamwoorden en voorwerpen. Water, brood, bal, telefoon, medicijn.
Waar: blauw
Plaatsen en voorzetsels. Thuis, school, buiten, in, op, naar.
Wanneer: paars
Tijd. Nu, straks, morgen, vanavond, eerst, daarna.
Hoe: roze
Manier en gevoel. Snel, zachtjes, blij, moe, pijn, graag.
Waarom: wit of grijs
Redenen en verbindingswoorden. Omdat, want, daarom, anders, maar.
Waarom kleuren helpen
Voor veel mensen is taal abstract. Een woord is een rijtje letters, en een zin is een rijtje woorden. Kleur maakt het concreet. Je ziet dat een zin begint bij geel, dan groen, dan oranje: ik wil water. Dat patroon leer je sneller dan een grammaticaregel.
De kleuren helpen ook bij het zoeken. Op een bord met veertig tegels vind je het werkwoord sneller als alle werkwoorden groen zijn. Dat scheelt tijd, en tijd is precies wat je nodig hebt als je midden in een gesprek zit.
Daarom werkt de Fitzgerald Key goed voor mensen met autisme, het syndroom van Down, afasie na een beroerte, een verstandelijke beperking en voor kinderen die nog leren praten of lezen. Maar ook volwassenen die na een operatie tijdelijk een spraakhulp gebruiken, hebben er baat bij: het bord is rustiger en logischer.
Zo gebruikt Talkie de Fitzgerald Key
In het soundboard van Talkie kun je elke tegel een kleur geven. Kies je voor de Fitzgerald Key, dan kleurt Talkie de tegel automatisch naar de woordsoort. Maak je een tegel met het woord drinken, dan wordt die groen. Maak je een tegel voor oma, dan wordt die geel.
De AI Tegelgenerator gaat een stap verder. Je typt een onderwerp, bijvoorbeeld ontbijt of naar de tandarts, en Talkie maakt een set tegels met bijpassende pictogrammen. Elke tegel krijgt meteen de juiste kleur. Zo heb je in een minuut een bord dat klopt met wat je logopedist gewend is.
Met de functie Zin vormen in Talkie 5 tik je tegels achter elkaar aan. De zin verschijnt bovenin met de kleuren erbij, en Talkie spreekt hem uit. Zo oefen je de volgorde van een zin zonder dat het voelt als een les.
Tips voor begeleiders en logopedisten
Begin klein. Een bord met een paar gele, groene en oranje tegels is genoeg om de eerste zinnen te maken: ik wil eten, mama komt, jij helpt. Voeg pas later blauw en paars toe.
Houd de kleuren overal gelijk. Gebruik dezelfde kleuren op papier, op het communicatiebord en in Talkie. Zo hoeft iemand maar een keer te leren wat groen betekent.
Laat de persoon zelf kiezen welke woorden erop komen. Een tegel met de naam van de hond of het lievelingseten wordt vaker gebruikt dan een algemeen woord. Meer over werken met Talkie in de praktijk lees je op de pagina over logopedie.
Talkie is gratis te downloaden. De Fitzgerald Key-kleuren en de AI Tegelgenerator zitten in Premium, voor 7,99 per maand of 79,99 per jaar.